Trafik Kazalarında Cezai Sorumluluk

Trafiğe çıkan motorlu araçların sayısının artmasına bağlı olarak trafik kazalarında ciddi artışlar meydana gelmektedir. Bu artışların doğal bir sonucu olarak da trafik kazaları sonucunda ortaya çıkan yaralanma ve ölüm durumlarında da ciddi bir artış göze çarpmaktadır. Bu artış devam ettiği takdirde bir gün bizimde bir trafik kazası mağduru veya faili olmamız kaçınılmaz bir son gibi gözükmektedir. Bunun içinde bu tür durumlarda ne yapılması gerektiği ile alakalı olarak, haklarımızın ne olduğunu iyi bir şekilde kavramamız bizim için faydalı olacaktır. Trafik kazaları halinde kusurlu tarafa çeşitli yaptırımlar uygulanması hükmedilebilir. Bunların ne olduğu ile ilgili birkaç örnek vermek gerekirse: trafik kurallarına aykırı hareket etmeden dolayı idari para cezaları, kazaya karışan kişiler tarafından açılan davalar neticesinde maddi ve manevi tazminatlar ve son olarak hapis cezaları olabilmektedir. Hiç kuşkusuz bunlardan en önemlileri bireyin özgürlüğüne doğrudan bir müdahaleyi içeren hapis cezasıdır. Bizlerde bu yazımızda trafik kazalarındaki cezai sorumluluğu ele alarak bunun hangi koşullarda gerçekleşmesinin mümkün olacağını çeşitli ihtimalleri değerlendirerek açıklayacağız. Trafik kazalarında cezai sorumluluk dediğimiz zaman Karayolları Trafik Kanununa veya Karayolları Trafik Yönetmeliğine aykırı hareket edilmesi halinde bir idari para cezası uygulanabilir. Eğer söz konusu aykırılık ile birlikte trafik kazası sonucu yaralanma veya ölüm hallerinden birinin veya her ikisinin de gerçekleşmesiyle birlikte Cumhuriyet Savcılığı tarafından kamu davası açılabilir. Açılan bu kamu davası neticesinde kusurlu tarafa yönelik hapis cezası hükmolunabilir. Bu konu ile alakalı kanun maddeleri Türk Ceza Kanununun 85. ve 89. maddelerinde düzenlenmiştir. Türk Ceza Kanunun 85. ve 89. Maddeleri söz konusu trafik kazaları neticesinde yaralama ve ölüm halinde verilecek cezanın sürelerini, cezanın arttırılması veya azaltılması ile ilgili durumları açıkça belirlenmiştir. Trafik kazaları sonucu meydana gelen yaralanma ve ölüm durumlarında bu suç tipleri taksirli suçlar kapsamında değerlendirilir. Yani trafik kazaları neticesinde yaralama ve öldürme suçlarının ortaya çıkması halinde bu suç tiplerinin kasten işlenmesi mümkün değilken ancak taksirle işlenmesi mümkün kılınmıştır. Taksirli suçlar, dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı hareket edilerek bir davranışın, suçun kanuni tanımında belirtilen neticesi öngörülmeyerek işlenmesidir. Trafik kazaları sonucu meydana gelen ölümler Türk Ceza Kanunu madde 85’te düzenlenmiştir. Taksirli olarak bir insanın ölümüne sebep olan bir kişi 2 yıldan 6 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Birden fazla kişinin ölümüne neden olan ya da bir veya birden fazla kişinin ölümü ile birlikte bir veya birden fazla kişinin yaralanmasına sebep olan kişi iki yıldan on beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Trafik kazaları sonucunda taksirle yaralama halinde ise Türk Ceza Kanunun 89. maddesi uygulama alanı bulmaktadır. Taksirle yaralama suçunu işleyen kişiler üç aydan bir yıla kadar hapis cezası veya adli para cezası ile cezalandırılır. Söz konusu yaralama olayının birden fazla kişiye karşı gerçekleştirilmesi halinde ise altı aydan üç yıla kadar hapis cezasına karar verilebilir. Taksirle yaralama suçunun soruşturulması ve kovuşturulması şikayete bağlı şekilde yürütülür. Ancak suçun bilinçli taksir ile işlenmesi halinde şikayet aranmamaktadır. Ayrıca bilinçli taksir ile işlenen suçlarda hükmolunan hapis cezası para cezası vb. başka bir yaptırıma çevrilemez. Örneğin alkollü bir şekilde araç kullanarak bir başkasının ölümüne veya yaralanmasına sebebiyet veren kişinin suçu bilinçli taksir ile işlediği belirlendiği takdirde hapis cezasına hükmedildiği takdirde bu hapis cezasının para cezasına veya başka bir cezaya çevrilmesi mümkün değildir. Trafik kazaları neticesinde meydana gelen yaralanma veya ölüm hallerinde karşı tarafın kusuru oldukça önemli bir durum teşkil etmektedir. Kazanın meydana gelmesinde kusuru olmayan bir kişiye karşı kamu davası açılması mümkün değilken açılan bir kamu davası var ise ve kusuru olmadığı belirlenmiş ise ceza tayin edilemez. Mağdur tarafın şikayetçi olmaması veya mağdur tarafın zararının bir kısmı veya tümünün karşılanmış olması, hakimin takdirini etkileyecek önemli etmenlerden olmaktadır. Özetlemek gerekirse trafik kazalarında cezai yaptırım büyük oranda karşımıza hapis cezaları şeklinde çıkmaktadır. Bu cezalar belirlenirken söz konusu trafik kazasının yaralanmalı mı yoksa ölümlü mü bir kaza olup olmadığı büyük önem taşımaktadır. Söz konusu trafik kazasında failin kusurunun olup olmaması veya ne derecede bir kusurunun söz konusu olduğu verilecek olan ceza açısında önemli bir özellik taşımaktadır. Trafik kazalarında yaralama ve öldürme suçlarının kasten işlenmesi mümkün olmazken bu ancak taksirli bir şekilde işlenebilmektedir. Ayrıca mağdur tarafın şikayetinin olup olmaması hususu hakimin kararını etkileme konusunda önem arz etmektedir.

Trafik Kazalarında Müterafik Kusur İndirimi

Ülkemizde gün geçtikçe trafik kazalarındaki artış devam etmektedir. Bu artışın çeşitli nedenleri olmakla birlikte en önemli faktörü insan farktörü olarak göstermemiz yanlış olmaz. İnsan faktörünü göz önünde bulundurarak bir trafik kazası halinde oluşabilecek zararların karşılanmasında yüklenici olarak kazaya sebebiyet veren kişi yani kusurlu taraf sorumluluk altına girmektedir. Ancak trafik kazası sonucunda kimlerin tazminat altına gireceğinin belirlenmesi göründüğü gibi kolay bir durum değildir. Bu tazminat taraflarının belirlenmesi hatta tazminat ödeyecek olan kişilerin bu tazminatı hangi oranda ödeyecekleri konusunda belli başlı kriterler mevcuttur. Tazminat sorumluluğu altına girecek olan kişiler kusurları ile orantılı olarak bir tazminat ödemek zorunda kalırlar. Bu kusur oranı ve buna bağlı olarak tazminat belirlenirken “müterafik kusur” kavramı oldukça önemli bir öneme sahip olmaktadır. Müterafik kusur, zarara uğrayan tarafın zararın doğmasında veya zararın artmasına sebebiyet verdiği hallerde ödenecek tazminat oranında indirim yapılması veya hiç tazminat ödenmemesine neden olan bir durumdur. Müterafik kusurdan bahsedebilmemiz için ve bu doğrultuda hükmedilen tazminatta indirim yapabilmek için kanunda da açıkça belirtilen bazı şartlar bulunmaktadır. Türk Borçlar Kanunu madde 52 bu şartların ne olduğunu bizlere açıklamaktadır. Zarar görenin ortak kusurundan bahsedebilmek için; zarar gören tarafından ortaya çıkmış bir haksız fiilin ortaya çıkması, bu doğrultuda bir zararın meydana gelmesi, zarar görenin kusurlu veya özensiz davranışının olması, zarar ile kusurlu davranış arasında bir nedensellik bağının oluşması  gerekmektedir. Müterafik kusur kavramı içeriği itibari ile tazminat yükü altına girmiş olan kişinin bu yükümlülüğünü hakkaniyet gereği kısmi olarak hafifletme veya tamamen ortadan kaldırmak için ortaya çıkmıştır. Yani trafik kazası sonucu mağdur olan bir kimse sadece mağdur olduğu için bir tazminat elde etmektense, kendisininde bu mağduriyetinin ortaya çıkmasında belli başlı ihmalinin olup olmadığı kontrol edilmektedir. Trafikte yaya, sürücü, yolcu vb. şekilde bulunan kişilerin dürüstlük kurula göz önünde bulundurularak alması gereken sorumlulukları bulunmaktadır. Bu üzerlerine düşen sorumlulukları yerine getirmeyen kimseler mağdur dahi olsalar tazminat alamayabilirler. Özetle bu tür durumlarda sadece tek taraflı olarak bir sorumluluk yüklenmeyerek mağdur tarafında sorumlulukları olduğu konusunda bir hüküm bulunmaktadır. Motorlu araç sürücüsünün kast takmaması, yayaların karşıdan karşına geçerken yaya geçidini kullanmaması vb. durumlar neticenin meydana gelmesine doğrudan etki edebilecek konular oldukları için doğrudan müterafik kusur kapsamına girmektedir. Trafik kazalarında müterafik kusur indirimi Yargıtay tarafından belirlenen ve mahkeme kararlarında da sıklıkla uygulanan %20’ lik bir oran bulunmaktadır. Trafik kazalarında müterafik kusur olduğu belirlendiğinde mevcut tazminattan %20’lik bir indirim yapılmaktadır. Bu oranın altında veya üstünde yapılan bir indirimde verilen kararlar Yargıtay tarafından yanlış olarak belirlenmektedir. Bununla ilgili olarak aşağıda Yargıtay 17. Hukuk Dairesinin, 2018/5461 E., 2019/10629 K., 13.11.2019 T. Sayılı ilamına göre:“Dava, trafik kazasından kaynaklanan destekten yoksun kalma tazminatı istemine ilişkindir. Zararın meydana gelmesinde veya artmasında mağdurun da kusurunun bulunması halinde söz konusu olan müterafik kusur Borçlar Kanunu’nun 44. maddesinde (6098 sayılı TBK md. 52. md.) düzenlenmiştir. Buna göre zarara uğrayan, zarar doğuran eyleme razı olmuş veya kendisinin sebep olduğu hal ve şartlar zararın meydana gelmesine etki yapmış veya tazminat ödevlisinin durumunu diğer bir surette ağırlaştırmış ise, hakim tazminat miktarını hafifletebilir. Bu durumda mahkemece, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 52. (818 sayılı BK 44. md.) maddesi gereğince yolcu murisin alkollü olduğunu bildiği araca binmesinden dolayı davacı … hakkındaki tazminattan %20 oranında müterafik kusur indirimi yapılması gerekirken, %15 oranında indirim yapılması doğru değildir.” (YARGITAY 17. HD. 2018/5461 E., 2019/10629 K., 13.11.2019 T.). İncelediğimiz Yargıtay kararında göründüğü üzere söz konusu oranın üstünde veya altında verilen her türlü karar Yargıtay tarafından yanlış olarak nitelendirilmektedir.

Kasko Sigortası

Günlük yaşantımızda bizim hayatımızı kolaylaştırmaya yarayan birçok teknolojik aleti kullanmak durumunda kalıyoruz. Hatta bu kullanım hayatımızı kolaylaştırmaktan ziyade artık bizim için vazgeçilmez, olmazsa olmaz bir ihtiyaç haline dönüşmüş durumdadır. Aslında teknolojik alet diyerek insan yaşamında ihtiyaç duyduğu şeyleri sınıflandırma konusunda dar bir anlam çıkıyor olabilir ancak bizler bunu geniş anlamda düşünerek sadece teknolojik aletler değil, insanın hayatında olmazsa olmaz maddi veya manevi öneme sahip taşınır veya taşınmaz olarak her türlü şeyi geniş anlamda bu sınıflandırmaya dahil edebiliriz. İşte bizler yukarıda bahsettiğimiz ve bu sınıflandırmaya dahil olacak her türlü şeyleri kullanmaya ihtiyaç duyduğumuz kadar aynı zamanda korumaya da ihtiyaç duymaktayız. Çünkü insan yaşamı için bu kadar öneme sahip, günlük işlerimizi idare etmede bize kolaylıklar yaratan veya yaşamımızı devam ettirmemiz için olmazsa olmaz bu şeylerin yoklukları halinde çok ciddi problemler oluşabilmektedir. Örnek vermek gerekirse zorunlu bir ihtiyaç olan barınma ihtiyacı gerek insan hakları çerçevesinden baktığımızda gerekse de sosyal devletin bir gereği olarak her insanın faydalanması gereken bir haktır. Bizde bu barınma ihtiyacımızın bir sonucu olarak bir taşınmaz edindiğimiz zaman bu taşınmazda oluşabilecek her türlü olumsuzlukları önlemek istemekteyiz. Bununla birlikte oluşabilecek zararları da en azından maddi olarak önleyebilmek adına günümüzde sigorta ve kasko kavramları karşımıza çıkmaktadır. Bu kavramları detaylı bir şekilde inceleyecek olduğumuzda birbirinden ayrılan farklılıklar bulunsa da aslında iki kavramın da amacı hemen hemen aynıdır diyebiliriz. Örneğimizi motorlu araçlar üzerinden vermemiz hem daha iyi anlaşılması adına hem de konumuzla alakası itibari ile daha doğru olacaktır. Motorlu araçlara hem trafik sigortası hem de kasko yaptırmak mümkündür. Motorlu araçlara trafik sigortası yaptırmak Karayolları Trafik Kanunundan gelen zorunlu bir uygulama olsa da motorlu araçlara kasko yaptırmakla ilgili herhangi bir zorunluluk yoktur. Motorlu araçlarda sigortanın zorunlu tutulmasının sebebi kendimizin uğradığı zarardan ziyade üçüncü kişilere verdiğimiz zararların karşılanması ile alakalı bir durumdur. Ancak kasko yaptırdığımız takdirde kendi aracımızla alakalı uğradığımız zararları bu sayede karşılamamız mümkündür.

Kasko Nedir?

Resmi adı Kara Araçları Kasko Sigortası olan ancak herkes tarafından yaygın olarak Kasko adı ile bilinen Kasko Sigortası motorlu araç sahiplerinin sahip oldukları araçlarına gelebilecek herhangi bir hasarı önceden yaptırmış oldukları sigorta ile herhangi bir ücret ödemeden kasko şirketi tarafından karşılanmasını mümkün kılan bir uygulamadır. Kasko sigortası için ödenecek ücret söz konusu araçların değerine göre farklılık göstermekle birlikte kasko sigortası ile faydalanabileceğiniz hizmetler yaptığınız sözleşmeye göre farklılık göstermektedir. En geniş anlamıyla belirtmek gerekirse kasko sayesinde faydalanabileceğiniz hizmetler: kaza, yangın, sel, terör olayları gibi durumlar olabileceği gibi daha özel nitelikli diyebileceğimiz yol yardımı, hukuksal koruma, anahtar kaybı gibi durumlarda bile kasko tarafından hizmet almamız mümkündür.

Kasko ile Trafik Sigortaları Farkı

Günümüzde birçok kişi kasko ile trafik sigortasını birbiri ile karıştırmakta hatta bu iki kavramın aynı kavramlar olduğunu düşünmektedir. Ancak kasko ile trafik sigortası koruduğu değerler yönünden benzerlik göstersede birbirinden önemli farklılıkları bulunan sigorta çeşitleridir. Öncelikle trafik sigortaları trafiğe çıkan her motorlu araç için yaptırılması zorunlu tutulan bir zorunlu trafik sigortasıdır ancak kasko için bu durum söz konusu değildir, kasko yaptırma konusunda araç sahiplerinin herhangi bir zorunluluğu mevcut olmamaktadır. İkinci husus bu iki sigorta türünün kapsamı konusunda karşımıza çıkmaktadır. Trafik sigortaları bir trafik kazası halinde karşı tarafa veya üçüncü kişilere vermiş olduğumuz zararları karşılamaktadır. İşte bu yüzden trafik sigortalarının yapılması zorunlu kılınmıştır. Bu sayede kişinin kaza halinde karşı tarafın mağduriyetini giderme konusu koruma altına alınmaya çalışılmıştır. Kasko sigortası ise karşı taraftan bağımsız olarak kendi aracımızın uğramış olduğu zararları karşılamaktadır. Aracımızda meydana gelen kaza, doğal afet, terör olayları, su baskını gibi durumlara karşı aracımızda oluşabilecek her türlü hasarı gidermektedir. Bir diğer farkılılık ödenecek prim konusunda kendini göstermektedir. Trafik sigortalarının prim sınırı devlet tarafından belirlenmektedir ancak kasko sigortalarının primi yaptırılacak poliçenin kapsamına göre değişiklik göstermektedir.

Trafik Kazalarında Sigorta Şirketinin